Σπινθήρας

Μηνιαία Επιθεώρηση για τον Άνθρωπο και τη Γνώση

Η Ιστορία είναι η διαδρομή του Ανθρώπου στο Χρόνο και η εξελικτική πορεία του από το Χάος προς τη Ζωή και από το Άτομο στην Κοινωνία

Σύμβουλος έκδοσης: Γ. Η. Ορφανός - Απτεραίος (apteraios@yahoo.com)

6/3/2009, τόμος 1, τεύχος 3

Θέματα:

1. Πολιτισμός, κοινωνία και οικονομική κρίση (της σύνταξης)
2. Ο χαρακτήρας της επανάστασης του 1821 (Δήγματα Ιστορίας).
3. Μια επιπλέον διαφορά αντρών και γυναικών (Ανθρωπολογία).
4. Ο Συνήγορος του παιδιού (Κοινωνιολογία).
5. 1844, Σύνταγμα, Έλληνες και Όθωνας (Πολιτική)
6. Μερκαντιλισμός και εθνικός πλούτος (Οικονομία)
7. Ε. Χέμινγουεϊ, «Ο γέρος και η θάλασσα» (Λογοτεχνία)
8. Αμεντέο Μοντιλιάνι (Ζωγραφική)
   

Πολιτισμός, κοινωνία και οικονομική κρίση

Έχετε αναρωτηθεί τι σχέση συνδέει τον πολιτισμό και την οικονομική ζωή ενός τόπου ή μιας κοινωνίας; Πολιτισμός, πρώτα απ’ όλα, είναι η εξύψωση του ανθρώπου πάνω από τη φυσική του κατάσταση. Είναι, με άλλα λόγια, η πρόοδός του, η οποία εξαρτάται από τον τρόπο που προσλαμβάνει και αφομοιώνει τα έξωθεν «ερεθίσματα» (ιδέες κ.α.) ή επηρεάζεται από τον κοινωνικό του περίγυρο, πέρα και πάνω από τη βαθμίδα στην οποία τον άφησε η φύση. Επιπλέον, ας θεωρηθεί και το σύνολο των υλικών, ηθικών, πνευματικών επιτευγμάτων του ανθρώπου, όπως αυτά σωρεύτηκαν κι αξιολογήθηκαν στη διάρκεια της ιστορίας του, από σύγχρονες ή κατοπινές γενιές.
Η κοινωνική και οικονομική, όμως, πρόοδος μιας κοινωνίας σηματοδοτεί και το έως πού θα φτάσει το πολιτισμικό επίπεδό της, το οποίο, αναμφίβολα, θα μπορούσε να θεωρηθεί και αποτέλεσμα ενός διαρκούς ανταγωνισμού ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις.
Ο Λ. Γκόλντμαν γράφει ότι «οι πραγματικοί δημιουργοί της πολιτισμικής δημιουργίας είναι οι κοινωνικές ομάδες και όχι τα απομονωμένα άτομα» («Για μιαν κοινωνιολογία του μυθιστορήματος», 1964). Ας θυμηθούμε και το ότι, κατά το «Χρυσό Αιώνα» (5ος αι. π.Χ.), η κλασική Αθήνα δεν έφτασε στην ακμή της από την ποιητική τέχνη καθενός τραγωδιογράφου ή κωμωδιογράφου ή την καλλιτεχνική δεξιότητα ενός γλύπτη ή αρχιτέκτονα ή αγγειοπλάστη π.χ. χωριστά, αλλά, πέρα από την παγκοίνως αποδεχτή πολιτική δύναμη και την οικονομική της ευημερία χάρη στον Περικλή, από το σύνολο των ποιητών και των καλλιτεχνών που ζούσαν και δρούσαν στην πόλη συγχρόνως.
Εκ των παραπάνω, λοιπόν, συνάγεται ότι σε καιρούς οικονομικής κρίσης για τις κοινωνίες παρατηρείται και πολιτισμική ένδεια…

Της σύνταξης

Δήγματα Ιστορίας: Ο χαρακτήρας της Επανάστασης του 1821
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 στέκεται ως γεγονός σαν φωτεινό ορόσημο στη νεότερη και σύγχρονη ιστορία του ελληνικού έθνους. Συνάμα, αποτελεί και σταθμό για τη βαλκανική και την ευρωπαϊκή γενικότερα ιστορία.
Η Ελληνική Επανάσταση δεν μοιάζει στη μεγάλη Γαλλική Επανάσταση των τελών του 18ου αιώνα, ούτε κίνημα ανεξαρτησίας, όπως των αμερικανικών αποικιών, αλλά θεωρείται κίνημα, που, τελικά, αποτίναξε την πολύχρονη τούρκικη σκλαβιά από τις ελληνικές περιοχές. Ένα εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα, όμως, με κοινωνικές προεκτάσεις, δηλαδή του οποίου οι λαϊκοί αγωνιστές θέλανε να πάρουνε τις τύχες τους στα χέρια τους, να απελευθερωθούν από τον πολύχρονο τουρκικό ζυγό, να εγκαταστήσουν μια λαϊκή δημοκρατία, την οποία δεν ήθελαν, γιατί δεν τους συμφέρει, οι Ευρωπαίοι (βλ. ο Γάλλος πολιτικός, Σατομπριάν).
Δεν ήταν η ελληνική Επανάσταση υπέρ πίστεως, γιατί ποτέ δεν ακούστηκε κατά το 1821 τέτοιο σύνθημα, εφόσον η Τουρκία παρείχε σημαντικά προνόμια και ανεξιθρησκία στα λαϊκά στρώματα των μη μουσουλμάνων υπηκόων της και το περιβόητο «παιδομάζωμα» γινόταν όχι ως προϊόν βίαιου εξισλαμισμού αλλά από στρατιωτικούς λόγους. Επιπλέον, οι περιπτώσεις χριστιανών, που αλλαξοπίστησαν, αυτές ήσαν εκούσιες, γιατί οι άνθρωποι αυτοί κινούνταν από ιδιοτέλεια, ήθελαν ν’ αναρριχηθούν στην ιεραρχία της οθωμανικής πολιτικής και κοινωνικής ζωής.
Βέβαια, να διευκρινιστεί και το ότι ο υπέρ πατρίδος Αγώνας κατά το 1821 δεν ήταν κύημα εθνικισμού, εφόσον αντιμετώπιζε απλώς τους αλλοεθνείς Τούρκους απλώς σαν ένα κρίκο από την αλυσίδα που καταπίεζε τα λαϊκά στρώματα, οι άλλοι δύο κρίκοι ήσαν οι κοτζαμπάσηδες και το ιερατείο. Και η αλυσίδα που καταπίεζε το λαό δε θα ‘βγαινε παρά μονάχα όλοι μαζύ οι κρίκοι της έσπαγαν, το ‘χαν, δηλαδή, συνειδητοποιήσι οι επαναστάτες, ότι και η τούρκικη σκλαβιά πρέπει να φύγει και οι πρόκριτοι και οι αρχιερείς να παραμεριστούν! Και υπ’ αυτή την έννοια, η Επανάσταση του 1821 είναι και εθνική, εφόσον οι στόχοι της απαιτούν πάνδημη συστράτευση, και κοινωνική, γιατί θέλει να αλλάξει την εικόνα των ελληνικών κοινοτήτων.
Έτσι, μπορούμε να καταλάβουμε και γιατί ο ιστορικός Χρ. Βυζάντιος σημειώνει: «Προύχοντες, κληρικοί, αρματολοί και κλέφται, λόγιοι και πλούσιοι, συνεφώνησαν ή μάλλον συνώμοσαν και παραχρήμα επαναστάτησαν κατά της τουρκικής δυναστείας» (!)
Πριν προχωρήσουμε, ας καταθέσουμε και την άποψη ενός αυτόπτη μάρτυρα των ιστορικών γεγονότων της Επανάστασης, του Φωτάκου, για το χαρακτήρα της. «Η Επανάσταση ήταν εθνική, για την Πατρίδα και την Πίστη...» έγραφε στα «Απομνημονεύματά» του και η άποψη αυτή, μάλλον, ερχόμενη στο νου μας μαζύ με τις αμέσως προηγούμενες, θα μας βοηθήσουν να μας ερμηνεύσουμε πολλά απ’ όσα θα συμβούν στη διάρκεια του Αγώνα.
Το ίδιο χρήσιμη θα μας αναφανεί και η γνώμη του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, μιας από τις ηγετικές μορφές του Ελληνικού Αγώνα της περιόδου 1821 – ’29. Τη βρίσκουμε καταγραμμένη στα απομνημονεύματά του, που μας διασώθηκαν όπως τα υπαγόρεψε στον Γ. Τερτσέτη μεταπολεμικά: «Η Επανάσταση η δική μας δεν ομοίαζε με καμιά απ’ όσες γίνονται σήμερα στην Ευρώπη. Της Ευρώπης οι Επαναστάσεις εναντίον των διοικήσεών τους είναι εμφύλιος πόλεμος. Ο δικός μας πόλεμος ήταν ο πιο δίκαιος. Ήταν έθνος με άλλο έθνος. Ο Σουλτάνος ποτέ δεν θέλησε να θεωρήσει τον ελληνικό λαό ως λαό, αλλά τους έβλεπε ως σκλάβους».
Η Ελληνική Επανάσταση, όμως, δεν είναι μόνο μια ελληνική υπόθεση, αλλά μια κίνηση με πλατύτερη σημασία. Όταν ο ελληνικός λαός – παρά τις όποιες διχόνοιες και τους, παραλίγο καταστροφικούς, εμφυλίους πολέμους – στάθηκε όρθιος και αγωνίστηκε μέχρις εσχάτου αναπνοής και τελευταίας ρανίδας του αίματός του για την πολυπόθητη λευτεριά, έδωσε το έναυσμα του εθνικού ξυπνήματος των άλλων λαών της χερσονήσου του Αίμου, που ζούσαν κάτω από την Οθωμανική κατοχή και υπό μεσαιωνικό «λήθαργο» μέχρι τον 19ο αιώνα. Συμβατικά, ως αφετηρία της μακραίωνης Οθωμανικής κυριαρχίας στους Έλληνες ας θεωρηθεί η ημέρα άλωσης της Κωνσταντινούπολης από το Σουλτάνο, Μωάμεθ το 2ο, τον επονομαζόμενο και «Πορθητή», η 29η Μαΐου 1453, απ’ την οποία και μετά, σιγά – σιγά επεκτάθηκε στα Βαλκάνια.
Γ. Ο. Η. Σ.

Ανθρωπολογία
Μια επιπλέον διαφορά αντρών και γυναικών

Πέρα από όσα, κρυφά ή φανερά «σημάδια», ξέρατε μέχρι σήμερα ότι διαφοροποιούν άντρες και γυναίκες, ήλθε να προστεθεί κάτι ακόμα τους πρώτους μήνες της νέας χρονιάς. Οι εγκέφαλοι ανδρών και γυναικών αντιδρούν διαφορετικά στα όμορφα αντικείμενα, όπως οι πίνακες ζωγραφικής ή τα τοπία. Οι γυναίκες εκτιμούν το ωραίο και με τα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια, ενώ, όπως διαπίστωσαν οι νευροεπιστήμονες, οι άνδρες κυρίως το δεξί ημισφαίριο.
Ο Φρανσίσκο Αγιάλα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας-Ιρβάιν και ο Καμίλο Κόντε από το Πανεπιστήμιο των Βαλεαρίδων στην Ισπανία χρησιμοποίησαν την τεχνική της μαγνητοεγκεφαλογραφίας για να εξετάσουν τους εγκεφάλους εθελοντών την ώρα που κοίταζαν διάφορες εικόνες. Η έρευνα και τα συμπεράσματά τους, λοιπόν, δημοσιεύτηκαν στο Proceedings of the National Academy of Sciences ( βλ. www.in.gr) .
Η έρευνα έδειξε μόνο διαφορές στην εγκεφαλική δραστηριότητα, όχι όμως και διαφορετικά αισθητικά κριτήρια μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Και στα δύο φύλα, όπως γνωστοποιήθηκε, η περιοχή που ενεργοποιείται περισσότερο στη θέα της ομορφιάς, είναι ο βρεγματικός λοβός, κοντά στην κορυφή του κεφαλιού, ο οποίος εμπλέκεται στην οπτική αντίληψη, τον προσανατολισμό στον χώρο και την επεξεργασία των πληροφοριών. Στους άνδρες η ενεργοποίηση λαμβάνει χώρα βασικά στο δεξί λοβό, ενώ στις γυναίκες και στις πλευρές.
Οι ερευνητές υποψιάζονται ότι οι εγκέφαλοι ανδρών και γυναικών επεξεργάζονται με διαφορετικό τρόπο τις πληροφορίες σε σχέση με το χώρο, κάτι που πιθανώς συμβαίνει μόνο στους ανθρώπους. Οι γυναίκες, όταν βλέπουν ένα αντικείμενο, το συνδέουν με τη γλώσσα κυρίως, ενώ οι άνδρες επικεντρώνονται στη σχέση του με το χώρο.Σύμφωνα με την έρευνα, «οι διαφορές ανάμεσα στα διακοσμητικά αντικείμενα που βρέθηκαν σε τοποθεσίες Νεάντερταλ και σύγχρονων ανθρώπων, υποστηρίζουν την άποψη υπέρ ενός μοντέρνου εγκεφάλου που είναι ικανός να εκτιμά την ομορφιά και των χρήσεων της, αλλά με διαφορετικό τρόπο [στα δύο φύλα]».

Κοινωνιολογία
Ο Συνήγορος του Παιδιού
Ο Συνήγορος του Παιδιού, που λειτουργεί από το 2003 στο πλαίσιο της Ανεξάρτητης Αρχής Συνήγορος του Πολίτη, προσκαλεί μικρούς και μεγάλους να επαγρυπνούν και να αναλαμβάνουν δράσεις για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού. Τα παιδιά, ας μην το λησμονούμε, έχουν δικαιώματα και ότι για περιπτώσεις παραβιάσεών τους μπορεί ο καθένας να απευθυνθεί στο Συνήγορο του Παιδιού, ζητώντας την παρέμβασή του με σκοπό τη λήψη μέτρων για την προστασία τους.
Ο Συνήγορος του Παιδιού έχει, έως σήμερα, ασχοληθεί με εκατοντάδες καταγγελίες. Οι ανήλικοι μπορούν να επικοινωνούν με το Συνήγορο σε ειδική τηλεφωνική γραμμή χωρίς χρέωση (800.11.32000), την οποία απαντούν ειδικευμένοι επιστήμονες που στελεχώνουν την Αρχή. Οι ενήλικες μπορούν να καλούν στην τηλεφωνική γραμμή του Συνηγόρου του Πολίτη, 210/7289600.

Στην πλειοψηφία τους οι υποθέσεις που φτάνουν έως το Συνήγορο του Παιδιού αφορούν θέματα σχετικά με την εκπαίδευση (38%), αλλά και άλλα σχετικά με θέματα υγείας, πρόνοιας, υποδοχής μεταναστών, επιμέλειας των γονέων, κακοποίησης, εκμετάλλευσης, προσβολής προσωπικότητας του παιδιού, ψυχαγωγίας, κ.α. Επιπρόσθετα, ο Συνήγορος του Παιδιού επεξεργάζεται και προτείνει αλλαγές και βελτιώσεις στην εθνική νομοθεσία για τα παιδιά, με πιο πρόσφατη τη συμβολή του στο νέο νομοσχέδιο για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας.
Περισσότερα, όμως, στοιχεία για τη λειτουργία του Συνηγόρου του Παιδιού στη χώρα μας υπάρχουν στην ιστοσελίδα http://www.0-18.gr/.


Πολιτική
1844, Σύνταγμα, Έλληνες και Όθωνας
Το 1833, με την «κηδεμονία» της Βαυαρικής αντιβασιλείας που τον «προίκισε» ο πατέρας του, ο βασιλιάς της Βαυαρίας, Λουδοβίκος, και την «προστασία» των Μεγάλων Δυνάμεων (Αγγλία, Ρωσία, Γαλλία), κατέφτασε ο πρώτος βασιλιάς του ελεύθερου και ανεξάρτητου από τον τουρκικό ζυγό ελληνικού κράτους, ο Όθωνας. Δύο χρόνια αργότερα, το 1835, ενηλικιώθηκε ο Βαυαρός πρίγκιπας και, παραμερίζοντας την αντιβασιλεία, που είχε κερδίσει την αντιπάθεια των Ελλήνων αγωνιστών της Επανάστασης του ’21, ανέλαβε τα ηνία της χώρας, έχοντας από κοντά, μετά το 1837, την επίσης Γερμανίδα σύζυγό του, Αμαλία, που μάλλον είχε το «λύειν και το δεσμείν» της εξουσίας αυτή παρά ο άντρας της, θυμίζοντας ίσως τούτο το βασιλικό ζεύγος και τον Ιουστινιανό τον 1ο και τη Θεοδώρα του Βυζαντίου.

Έπειτα, όμως, από περίπου μια δεκαετία απόλυτης και ανεξέλεγκτης μοναρχίας του Όθωνα, ξεσπά, μάλλον υποκινούμενο από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις από πολιτικοοικονομικές υπέρ τους αιτίες, το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Το κυρίαρχο αίτημα των εξεγερμένων (φωτογραφία) ήταν η κατάρτιση Συντάγματος, γιατί μέχρι τότε ο βασιλέας έκανε ό,τι ήθελε χωρίς να λογοδοτεί.
Αποτέλεσμα είχε τούτος ο ξεσηκωμός να συγκληθεί συντακτική εθνοσυνέλευση, η οποία ψήφισε το Σύνταγμα του 1844, βάσει του οποίου εγκαθιδρύθηκε το καθεστώς της Συνταγματικής Μοναρχίας και ίσχυσε η «μοναρχική αρχή». Ο βασιλιάς, μοναδικός φορέας κυριαρχίας, διόριζε τους υπουργούς και χαρακτηριζόταν ως πηγή της δικαστικής εξουσίας. Η αρχή της δεδηλωμένης, της ψήφου εμπιστοσύνης της Βουλής προς την εκάστοτε κυβέρνηση, θα καθυστερήσει 30 χρόνια ακόμα. Τη νομοθετική εξουσία, πάντως, σύμφωνα με το Σύνταγμα του 1844, ασκούσε η αιρετή Βουλή και η διορισμένη Γερουσία, με τη συμμετοχή του βασιλιά, ο οποίος κύρωνε τους νόμους. Η προστασία των δικαιωμάτων ενισχυόταν με το απόρρητο των επιστολών, την αρχή του «φυσικού δικαστή» και την εγγύηση του ορκωτού συστήματος.
Ο εκλογικός νόμος του 1844 κατοχύρωνε, στην πράξη, την καθολική ψηφοφορία του άρρενος ενήλικου πληθυσμού. Αντίθετα, η συνέλευση απέκλειε τη δυνατότητα κατάληψης δημοσίων αξιωμάτων από τους γεννηθέντες εκτός της χώρας, τους ετερόχθονες.
Τα κατοπινά χρόνια θεωρούνται από τους ιστορικούς ως περίοδος πλημμελούς εκ μέρους του Άνακτος εφαρμογής του Συντάγματος και έντονης λαϊκής δυσφορίας από την ανάληψη της εξουσίας από διάφορες αυλικές κυβερνήσεις έως την έξωση του Όθωνα και της Αμαλίας το 1862, με σημαντικότερη περίοδο την έμμεση «ανάμειξη» της Ελλάδας στον Κριμαϊκό πόλεμο του 1854 – ’56.
Πηγές: Γ. Κορδάτου, «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», Εκδοτική Αθηνών «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους».

Οικονομία
Μερκαντιλισμός και εθνικός πλούτος
Η οικονομική φιλοσοφία του ευρωπαϊκού εμπορικού και κυβερνητικού κατεστημένου το 16ο και 17ο αιώνα, ο εμποροκρατισμός ή μερκαντιλισμός (βλ. «Ελευθεροτυπία», 12/02/2002), είναι μια οικονομική θεωρία, σύμφωνα με την οποία η οικονομική ευημερία ενός έθνους εξαρτάται από την προσφορά κεφαλαίων και ότι ο όγκος του συνολικού εμπορίου μένει σταθερός (δεν μεταβάλλεται). Μια σημαντικότατη, για τους μερκαντιλιστές, πηγή οικονομικής ευημερίας είναι η ηγεμονία του εθνικού κράτους, με την οποία τα κυρίαρχα κράτη αποκτούν ρόλο προστάτη, κυρίως με υψηλούς δασμούς στις εισαγωγές και εξαγωγικές επιδοτήσεις για τα εγχώρια αγαθά, προάγοντας τα συμφέροντα των ντόπιων εμπόρων.

Ο Ζαν Μπατίστ Κολμπέρ (1619 – 1683, εικόνα), υπουργός οικονομικών του βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκου του 14ου, ήταν εκείνος που ίδρυσε, λοιπόν, την οικονομική μορφή του μερκαντιλισμού, ο οποίος, σε γενικές γραμμές, βασιζόταν στην αντίληψη ότι ο πλούτος ενός έθνους πρωτίστως βασίζεται στη συσσώρευση πολύτιμων μετάλλων (χρυσού και αργύρου) και γι' αυτό, όταν μια χώρα δεν διαθέτει δικά της μεταλλεία (ή δεν τα ανακαλύπτει μέσω ιμπεριαλιστικών κατακτήσεων στο εξωτερικό, όπως οι Ισπανοί στη Λατινική Αμερική), πρέπει να έχει περισσότερες εξαγωγές από εισαγωγές προϊόντων, ώστε να συσσωρεύει «σκληρό συνάλλαγμα».
Συνοψίζοντας, μπορούμε να πούμε ότι ο μερκαντιλισμός εκπροσωπούσε την ανύψωση των εμπορικών συμφερόντων σε εθνική πολιτική σε σύμπνοια με τους μονάρχες της Ευρώπης.

Λογοτεχνία
Ε. Χέμινγουεϊ, «Ο γέρος και η θάλασσα»
Ο Έρνεστ Μίλλερ Χέμινγουεϊ (1899 – 1961, φωτογραφία), Αμερικανός πολυγραφότατος και πολυσυζητημένος λογοτέχνης και δημοσιογράφος, θεωρείται από πολλούς από τις σπουδαιότερες προσωπικότητες των Γραμμάτων του 20ου αιώνα. Μάλιστα, βραβεύθηκε με το βραβείο Πούλιτζερ το 1953 και με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1954. Τη διπλή βράβευσή του την οφείλει, σε μεγάλο βαθμό, πέρα από το σημαντικό σε αξία και όγκο έως τότε έργο του, στα εγκωμιαστικά σχόλια για το έργο του «Ο γέρος και η θάλασσα» (1951/2).

Στο μυθιστόρημα αυτό του Χέμινγουεϊ, πρωταγωνιστής είναι ο Σαντιάγκο, ένας γέρος ψαράς μοναχικός, που θα δώσει τη μεγαλύτερη κι ίσως την τελευταία μάχη του με ένα μεγάλο ξιφία στα βαθιά νερά. Θα χρησιμοποιήσει τη μαστοριά, το μυαλό και την τέχνη. Τρεις μέρες θα κρατήσει η μάχη κι ο Σαντιάγκο θα νικήσει. Όταν μπαίνει στο λιμάνι, αργά την τρίτη νύχτα, δίπλα στο βαρκάκι πλέει μονάχα το άσπρο κόκαλο από το τεράστιο ψάρι που καταβρόχθισαν οι καρχαρίες.
Και, τέλος, ποιο είναι το μήνυμα του εν λόγω λογοτεχνήματος προς τους αναγνώστες; Ο άνθρωπος μπορεί να χάσει στον καθημερινό αγώνα τα πάντα, ποτέ, όμως, δε νικιέται.


Ζωγραφική
Αμεντέο Μοντιλιάνι
Ο Αμεντέο Κλεμέντε Μοντιλιάνι (12 Ιουλίου 1884 – 24 Ιανουαρίου 1920) ήταν Ιταλός εβραϊκής καταγωγής ζωγράφος και γλύπτης, που «σημάδεψε» τις αρχές του 20ου αιώνα στο Παρίσι. Ο Α. Μοντιλιάνι (βλ. «Καθημερινή», 28-07-2006) είναι τόσο διάσημος για τη σκανδαλώδη ζωή του, όσο και για την τέχνη του.
Ο Μοντιλιάνι είναι σίγουρα το πρότυπο του «καταραμένου καλλιτέχνη» των αρχών του 20ού αιώνα. Το στοιχειωμένο ταλέντο, κατάλληλο για χολιγουντιανή ταινία. Τα πορτρέτα του είναι εκπληκτικό πόσο «δεν» συγκρατούν το βλέμμα. Οι φημισμένες γυναίκες του – μακρύμισχες, λεπτές, γαλήνιες – δεν είναι ποτέ τίποτε περισσότερο ή βαθύτερο από ό,τι δείχνουν στην επιφάνεια.
Και από πού προέρχεται το περιώνυμο στυλ του; Καρυάτιδες, κυκλαδικά ειδώλια, αντίγραφα αφρικανικής τέχνης, λίγος Πικάσο, μια κεφαλή από γύψο (το κλειδί σε ό,τι ακολούθησε) εμπνευσμένη από τον φίλο του Μπρανκούζι. Η σύνθεση όλων τούτων ήταν η κλασική τακτική της αβάν γκαρντ, στο Παρίσι του 1914. Και τη σύνθεση αυτή, με τις απλωμένες, ρυθμικές καμπύλες, την υπέροχη χρωματική παλέτα της οπτής γης (τερακότα), τα κρεμώδη και τα γκρίζα του περιστεριού, ο Μοντιλιάνι πετυχαίνει με έναν εξαιρετικής ομορφιάς τρόπο. Ένας, κάποιου είδους, μανιερισμός, ανάμεικτος με Μποτιτσέλι, Παρμιτζιανίνο και μελαγχολία.

Σπινθήρας

Μηνιαία Επιθεώρηση για τον Άνθρωπο και τη Γνώση

Η Ιστορία είναι η διαδρομή του Ανθρώπου στο Χρόνο και η εξελικτική πορεία του από το Χάος προς τη Ζωή και από το Άτομο στην Κοινωνία

Σύμβουλος έκδοσης: Γ. Η. Ορφανός - Απτεραίος (apteraios@yahoo.com)


8/2/2009, τόμος 1, τεύχος 2
Θέματα:
«Έλεγχος» (της σύνταξης), σ. 1
Οι δρόμοι των ποιητών (σχόλιο), σ. 1
Από πού πάνε στη δημοτική βιβλιοθήκη; (σχόλιο), σ. 1
Αρχαιοελληνικό θέατρο: Κωμωδία και Τραγωδία (Λογοτεχνία), σ. 2
Ι. Καποδίστριας (Ιστορικά πορτρέτα), σ. 2
Σκύλοι και … ανθρώπινος καρκίνος (Υγεία), σ. 3
Η ζημιογόνος αλιεία (Περιβάλλον), σ. 3
Το οροπέδιο Λασιθίου (Κοινωνιολογία), σ. 4
W. Rosener, «Οι αγρότες στην Ευρώπη» (βιβλιοπαρουσίαση), σ. 4

«Έλεγχος»

Ο κάθε άνθρωπος έχει δημόσια και ιδιωτική ζωή. Η δημόσια ζωή του σχετίζεται με όσα κάνει με τους συνανθρώπους του. Η ιδιωτική του με τις επιλογές του ως μεμονωμένου ατόμου.

Στη δημόσια ζωή, η Κοινή Γνώμη είναι ο άγραφος ελεγκτής του βαθμού τήρησης των πατροπαράδοτων αρχών. Σημαντική είναι και η παρουσία των γραπτών νόμων, εφόσον οι κρατούντες τους χρησιμοποιούν, για να επιβάλλουν την εξουσία τους ή να ελέγχουν και να περιορίσουν τους αγώνες των πολλών και τις αντικοινωνικές αυθαιρεσίες των λίγων.

Στην ιδιωτική ζωή, όμως, τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα. Κριτής και κρινόμενος, ελεγκτής και ελεγχόμενος είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, που πρέπει να ψάχνει βαθιά μέσα του προτού δράσει. Ταυτόχρονα, και, εάν, τυχόν, λαθέψει, για να μπορέσει να ορθοποδήσει και να προχωρήσει παρακάτω, πρέπει να ομολογήσει το σφάλμα του και, γενναιόψυχος και μετά από αυτοκριτική, να αναθεωρήσει τις απόψεις του, να ζητήσει συγνώμη, πρώτα απ’ όλα και πριν απ’ τους άλλους, από τον ίδιο του τον εαυτό.

Ουδείς αλάνθαστος και τέλειος. Ζούμε, όπως λένε πολλοί, στον κόσμο μιας ασταμάτητης, ταχύτατης και ριζικής, ανατροπής όσων μας περιτριγυρίζουν. Όλοι έχουμε δικαίωμα να ελπίζουμε, να ονειρευόμαστε και να αγωνιζόμαστε για έναν κόσμο καλύτερο, δικαιότερο, πιο ανθρώπινο, γεμάτο αγάπη και αλληλοκατανόηση, χωρίς παρωπίδες και ωτασπίδες, δίχως προκαταλήψεις και «κολλήματα».

Το ζητούμενο, όμως, είναι να είμαστε, ανά πάσα στιγμή, έτοιμοι να ελέγχουμε δίκαια και αδέκαστα και όσους μας προβάλλουν ως «αυθεντίες» ή «αυτόκλητοι μεσσίες», μα και τον εαυτό μας, για να μην παρασύρεται από «αυθορμητισμούς» ή στείρους «εγωισμούς» και άλλα αρρωστημένα πάθη (αρχομανία, φιλοχρηματία κ.α.) και να μη γίνεται θύμα και άθυρμά τους ή άδικος απέναντι σ’ όσους τον αγαπούν.

Της σύνταξης

Οι δρόμοι των ποιητών

Οι επέτειοι της γέννησης ή οι μέρες του θανάτου των λογοτεχνών είναι καλές ευκαιρίες. Στην επίσημη Πολιτεία να θυμηθεί και να εξάρει τη, συνήθως, μεγάλη συμβολή τους στα Νεοελληνικά Γράμματα.
Το 2009, λοιπόν, είναι χρονιά αφιερωμένη στα εκατόχρονα από τη γέννηση του Γιάννη Ρίτσου. Φέτος, επίσης, συμπληρώνονται και 150 χρόνια από τη γέννηση του Κωστή Παλαμά (φωτογραφία). Τόσο ο Ρίτσος, όσο και ο Παλαμάς έχουν αφήσει ανεξίτηλα τα «ίχνη» τους στην Ελληνική Λογοτεχνία, αν και ο καθένας τους ακολούθησε διαφορετικό δρόμο, επηρεασμένος, προφανώς, από το ιδεολογικό του «οπλοστάσιο» και το κοινωνικοπολιτικό «περιβάλλον» που έζησε και έγραψε ο καθένας.
Εν τάχει, θυμίζουμε ότι ο Κωστής Παλαμάς (1859 – 1943) έχει «συνδεθεί» με την άνοδο και την τραγική πτώση της «Μεγάλης Ιδέας» και της αστικής τάξης στην Ελλάδα των τελών του 19ου και της χαραυγής του 20ου αιώνα, που εντάσσονται στα πλαίσια της διεθνούς αποικιοκρατίας και των αστικών διεκδικήσεων επί της νομής της εξουσίας σε διάφορα κράτη. Ο δε Γιάννης Ρίτσος (1909 – 1990) «σχετίζεται» με τους αγώνες και τις διώξεις της Αριστεράς από τον ύστερο μεσοπόλεμο και τις μετεμφυλιοπολεμικές κυβερνήσεις στην εποχή του αντικομουνιστικού «Ψυχρού πολέμου» Ανατολής – Δύσης, με τον όποιο αντίχτυπό του και στην ελληνική πολιτική και κοινωνία.
Ο Παλαμάς και ο Ρίτσος έχουν, αναμφίβολα, ανοίξει τους δικούς τους δρόμους στην ελληνική ποίηση. Δεν είναι λίγοι όσοι τους ακολούθησαν πιστά όσον αφορά την ποιητική τέχνη ή στις ιδέες και τον τρόπο προβολής τους, αλλά και όσοι, αν και ξεκίνησαν από τα «ίχνη» του Ρίτσου ή του Παλαμά, στην πορεία διαφοροποιήθηκαν, για να αρθρώσουν τη δική τους, ανεξάρτητη, φωνή.
Ανέκαθεν, οι ποιητές και οι λογοτέχνες γενικότερα ανοίγουν μονοπάτια. Το μόνο που απαιτούν από τους αναγνώστες τους (και τους ομότεχνούς τους) νομίζουμε ότι είναι να έχουν οξύ κριτικό πνεύμα και ορθάνοιχτα, διαρκώς, τα αισθητήρια όργανα (μάτια και αφτιά), για να μπορούν να κρίνουν ό,τι βλέπουν, ό,τι ακούν, ό,τι τους περιβάλλει και να μην αντιγράφουν, να μη μιμούνται δουλικά καθετί που είναι «του συρμού, της μόδας». Η αντιγραφή και η δουλική μίμηση δεν είναι, κατά τη γνώμη μας, ούτε πρόοδος, ούτε αγώνας, ούτε πετυχημένη προσαρμογή στο κοινωνικό σύνολο, είναι υποτέλεια, συντήρηση και οπισθοδρόμηση…

Από πού πάνε στη δημοτική βιβλιοθήκη;

Στο κέντρο κάθε πόλης, υπάρχουν ανηρτημένες πολλές ενημερωτικές πινακίδες. Βλέπουν οι ντόπιοι και ξέρουν, πλέον, να βοηθήσουν και κάποιον ξένο λέγοντάς του από πού θα πάει για το νοσοκομείο, για την αστυνομία, για το δημαρχείο, τις διάφορες υπηρεσίες, αλλά και τις κωμοπόλεις που βρίσκονται κοντά μας κ.α.
Πόσες, όμως, πόλεις έχουν πινακίδες που να λένε στον καθένα που θα βρεθεί στο κέντρο, από πού πάνε στην, αν υπάρχει βεβαίως, δημοτική βιβλιοθήκη; Η δημοτική βιβλιοθήκη, σε ορισμένες πόλεις όπως το Ηράκλειο, είναι συνδεδεμένη με την ιστορία της πόλης και την ξέρουν και αρκετοί ξένοι που έρχονται στην Κρήτη για συνέδρια, δουλειά ή διακοπές.
Και καλά, οι επισκέπτες και οι περάτες της πόλης δεν γνωρίζουν πώς να μεταβούν στα κτίρια της βιβλιοθήκης για να γνωρίσουν ό,τι μέχρι τότε ξέρουν εξ ακοής, δικαιολογούνται. Οι ντόπιοι, όμως, και μόνιμοι κάτοικοι της πόλης δεν είναι δικαιολογημένοι, ανεξάρτητα αν έως σήμερα την είχαν ανάγκη ή όχι, να μην ξέρουν πού βρίσκεται η δημοτική βιβλιοθήκη.
Μήπως, λοιπόν, πρέπει οι δημοτικές αρχές να μεριμνήσουν να τοποθετηθούν σε καίρια σημεία της πόλης κατευθυντήριες πινακίδες για το πού βρίσκεται η δημοτική βιβλιοθήκη, το μελίσσι της γνώσης κάθε φιλομαθούς πολίτη; Κι αν αυτό, για διάφορους λόγους, φαντάζει δύσκολο, μήπως είναι καλύτερη ιδέα και προτιμότερο να διανεμηθεί ενημερωτικό υλικό για τη βιβλιοθήκη (πού είναι, ώρες λειτουργίας) στους μαθητές των σχολείων και των γυμνασίων της πόλης ;

Λογοτεχνία - Αρχαιοελληνικό Θέατρο:
Κωμωδία και Τραγωδία

Η τραγωδία και η κωμωδία, ως είδη της δραματικής ποίησης, ανάγουν την προέλευση και την καταγωγή τους στις λαϊκές λατρευτικές εκδηλώσεις πατροπαράδοτων εθίμων, που γίνονταν στην αρχαία Αττική προς τιμήν του Θεού Διονύσου μετά τον 7ο αι. π.Χ. περίπου.
Κωμωδία ήταν αρχικά – εάν επιθυμούμε να εκλαϊκεύσουμε τον ορισμό του Αριστοτέλη («Ποιητική», 4ος αι. π.Χ.) – η ωδή, που τραγουδιέται από τους κατοίκους των αγρών, κατά την περιφορά («κώμος») του φαλλού (συμβόλου γονιμότητας) στην ύπαιθρο με την ταυτόχρονη ανταλλαγή τολμηρών λέξεων, αθυροστομιών, κοροϊδιών μεταξύ των στεφανηφόρων και λαμπαδηφόρων συνεορταζόντων. Βαθμιαία, οι λαϊκές αυτές αυτοσχέδιες «παραστάσεις» επεξεργασμένες από επιδέξιους σπουδαίους ποιητές μάς έδωσαν το έξοχο λογοτεχνικό είδος του 5ου αιώνα π.Χ., που κυριότερός του εκπρόσωπος βάσει των ευρημάτων είναι ο Αριστοφάνης.

Διαφορές , λοιπόν, περισσότερο αξιοπρόσεχτες της τραγωδίας από την κωμωδία είναι το ότι η τραγωδία γράφεται από τους τραγικούς ποιητές, ενώ η κωμωδία από ειδικούς κωμωδιογράφους, αλλά και πως οι κωμωδίες, αντλώντας τη θεματολογία τους από τη σύγχρονη ζωή (δεν διστάζουν οι κωμικοί ποιητές με παρρησία να στρέφονται και να διακωμωδούν υπαρκτά πρόσωπα) ή φανταστικούς κόσμους, προξενούν γέλιο, την ώρα που οι τραγωδίες – με θέματα από λαϊκούς μύθους – κρατούσαν σε αγωνία τους θεατές και τους διέγειραν τον έλεο και το φόβο. Βέβαια, να γραφεί πως ό,τι δίνει επίσης ιδιαιτερότητα στην κωμωδία ως λογοτεχνικό είδος από τεχνικής απόψεως έναντι της τραγωδίας είναι και το ότι έχουμε την Παράβαση, δηλαδή το ότι παρεξέβαινε του ποιητικού πλάσματος (μύθου) ο ποιητής και εισήρχετο αιφνιδίως εις τον πραγματικό κόσμο.
Στις ημέρες μας, έχουν σωθεί ολόκληρες τραγωδίες μόνο των τριών μεγάλων τραγωδιογράφων της κλασικής εποχής (5ος αι. π.Χ.), Σοφοκλή, Αισχύλου (φωτογραφία), Ευριπίδη. Ο κάθε τραγωδιογράφος έχει τη δική του συμβολή, σημαντική, όπως αναγνωρίζεται, στο πέρασμα των χρόνων, στην εξέλιξη της τραγωδίας, όχι μόνο στον τρόπο γραψίματος ή για τις ιδέες που προβάλλουν μέσα από τα έργα τους ή τη θεματική τους, αλλά και στη διδασκαλία των δραμάτων επί σκηνής.
Να σημειώσω στο σημείο αυτό πως δεν έχει η κωμωδία αντικείμενό της και σκοπό να ψέξει την πολιτική. Ναι, ασχολούνται οι κωμωδιογράφοι κι ο Αριστοφάνης πολύ περισσότερο με την πολιτική, αλλά , ας επιτραπεί να γραφεί, χλευάζει δηκτικά και επιδεικτικά την παρακμάζουσα τραγωδία (βλ. «Βάτραχοι») ή τη ματαιότητα της σοφιστικής και της φιλοσοφίας (βλ. «Νεφέλες»), ενώ μέσα στο αριστοφανικό έργο μαζί με την καταδίκη κάθε κοινοβλαβούς ανθρώπινου χαρακτήρα ή συνήθειας προτάσσονται τα χρηστά ήθη (η φιλοπατρία και η αγάπη για την ειρήνη π.χ., βλ. «Λυσιστράτη» και «Ειρήνη» ή η αφιλοχρηματία στον «Πλούτο»), για να γίνουν παραδείγματα προς μίμηση.

Ιστορικά πορτρέτα
Ιωάννης Καποδίστριας

Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν ο πρώτος κυβερνήτης του ελεύθερου ελληνικού κράτους. Έφτασε στην Ελλάδα το Γενάρη του 1828 και διατήρησε τα ηνία της εξουσίας μέχρι τη δολοφονία του, το Σεπτέμβρη του 1831. Είχε γεννηθεί στην Κέρκυρα το 1776 από οικογένεια ευγενών. Έλαβε σημαντική εγκύκλια μόρφωση στην ιδιαίτερη πατρίδα του και στη συνέχεια μετέβη στο εξωτερικό και σπούδασε ιατρική και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας (Ιταλία).
Για λίγο, δούλεψε στο νησί του ως γιατρός, αλλά πολύ γρήγορα – όταν, για πολύ λίγο, στις αρχές του 19ου αιώνα, τα Επτάνησα ήσαν υπό ρωσική κατοχή – αποφάσισε να αναμειχθεί στην πολιτική. Στα 1803, διορίστηκε γραμματέας της νεοϊδρυθείσας Πολιτείας των Ιονίων νήσων. Η θητεία του αυτή υπήρξε βραχύβια, αφού στα 1807, ύστερα από τη συνθήκη του Τιλσίτ, η Ιόνιος Πολιτεία έπαψε να υφίσταται και προσαρτήθηκαν τα Επτάνησα στο Ηνωμένο Βασίλειο (Αγγλία).

Ερχόμενος σε στενές επαφές αυτό το διάστημα με την τσαρική Ρωσία του έδωσε τη δυνατότητα να μεταπηδήσει στη ρωσική διπλωματική υπηρεσία. Ανέβηκε γρήγορα την ιεραρχία και έφτασε, μάλιστα, το διάστημα 1815-1822 να είναι εκ των εξ απορρήτων του Τσάρου και υπουργός Εξωτερικών. Από το 1822 και μετά, αν και βρισκόταν σε άδεια αορίστου χρόνου και διέμενε στη Γενεύη, παρέμενε μέλος της ρωσικής διπλωματίας. Απαλλάχτηκε των καθηκόντων του αυτών με επίσημη έγκριση του τσάρου Νικόλαου μόλις τον Ιούλιο του 1827 όταν πλέον είχε εκλεγεί κυβερνήτης της Ελλάδας.
Πολλά επικριτικά έχουν γραφεί για τον απολυταρχικό τρόπο με τον οποίο ο Καποδίστριας ως κυβερνήτης διοίκησε τη μετεπαναστατική Ελλάδα (1828-'31). Από την άλλη, δεν είναι λίγοι όσοι επαινούν τις πολιτικές ικανότητες, τη διπλωματική καριέρα και τον πατριωτισμό του ανδρός, αλλά τους αγώνες του για περισσότερη ανεξαρτησία του νεοπαγούς ελληνικού κράτους και για διεύρυνση των συνόρων του με συνεχή «ενοχλητικά» υπομνήματα προς την Ευρώπη. Συνάμα, εγκωμιάζουν και διάφορα, δύσκολα να εφαρμοστούν δεδομένων των κοινωνικοπολιτικών συνθηκών, μέτρα που πήρε, εντός συνόρων, για να θεμελιώσει θεσμούς και αξίες στη χαώδη κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα του 1830, στην παιδεία, στην οικονομία, στη διοίκηση, στη δικαιοσύνη κ.α..

Υγεία
Σκύλοι και … ανθρώπινος καρκίνος

Πριν λίγα χρόνια, τον Ιανουάριο του 2006, η επιστήμη και η έρευνα προσπάθησαν να δώσουν μιαν άλλη διάσταση στην παραδοσιακή σχέση ανθρώπου – σκύλου, πέρα από τη φιλία που, πολύ συχνά, τους συνδέει.
Πειράματα στις ΗΠΑ είχαν επιβεβαιώσει και αποδείξει πως τα σκυλιά μπορούν κυριολεκτικά να μυρίζουν διάφορες μορφές καρκίνου στην ανάσα των ασθενών. 'Επειτα από εκπαίδευση μόλις λίγων εβδομάδων, οι σκύλοι μπορούν να ανιχνεύουν όγκους του στήθους και του πνεύμονα με την ακρίβεια των εργαστηριακών τεστ, και ίσως θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον ως... διαγνωστικά εργαλεία.
O αέρας που εκπνέουν οι ασθενείς με καρκίνο είναι γνωστό ότι περιέχει ίχνη ορισμένων χημικών, όπως παράγωγα των αλκανίων και του βενζολίου. Και όπως έχουν δείξει παλαιότερες έρευνες, τα σκυλιά μπορούν να οσμίζονται τα χημικά αυτά σε απειροελάχιστες συγκεντρώσεις, μόλις μερικά μέρη ανά εκατομμύριο.
Όπως αναφέρει το New Scientist, οι ερευνητές του Ιδρύματος Pine Street στην Καλιφόρνια πειραματίστηκαν με τρία σκυλιά Λαμπραντόρ και δύο πορτογαλικά νερόσκυλα, από τα οποία κανένα δεν είχε λάβει ειδική εκπαίδευση.
Έπειτα από λίγες εβδομάδες μαθημάτων, τα τετράποδα εξετάστηκαν με ειδικά δοχεία μέσα στα οποία είχαν εκπνεύσει 55 ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα, 31 με καρκίνο του μαστού και 83 υγιή άτομα. Η μελέτη ήταν «διπλά τυφλή», πράγμα που σημαίνει ότι κατά τη διενέργεια του πειράματος ούτε οι ερευνητές ούτε οι χειριστές των σκύλων δεν γνώριζαν σε ποιον ανήκε το κάθε δείγμα. Οι διαγνώσεις για κάθε ασθενή επιβεβαιώθηκαν με βιοψίες.
Τα σκυλιά ανίχνευσαν το 99% των δειγμάτων από ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα και έδωσαν ψευδώς θετικό αποτέλεσμα μόλις στο 1% των δειγμάτων από υγιή άτομα. Όσον αφορά τα δείγματα από ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα, η ακρίβεια ήταν 88% στα θετικά δείγματα και 98% στα αρνητικά.
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Integrative Cancer Therapies, ήλθε σε συμφωνία με παλαιότερες μελέτες, οι οποίες είχαν δείξει ότι οι σκύλοι οσμίζονται και το μελάνωμα και τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης.

Περιβάλλον
Η ζημιογόνος αλιεία

Οι επιπτώσεις της αλιείας στα θαλάσσια οικοσυστήματα εκτείνονται μέχρι τον ωκεάνιο πυθμένα, όπου οι πληθυσμοί των ψαριών του βυθού έχουν μειωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες, προειδοποιούν Καναδοί ερευνητές. Τα ψάρια του βένθους αναπτύσσονται αργά και αναπαράγονται σπάνια, γι' αυτό και είναι πιο ευαίσθητα.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Memorial στο Νιουφάουντλαντ του Καναδά ανέλυσαν δεδομένα για πέντε είδη ψαριών του βένθους στο Βορειο Ατλαντικό και διαπίστωσαν ότι το διάστημα 1978-1994 οι πληθυσμοί τους μειώθηκαν κατά 89 έως 98%.
Το Δεκέμβριο του 2007, εξάλλου, ο Δρ. Άλεν Σόλντο του Πανεπιστημίου της Κροατίας δήλωνε: «Γνωρίζουμε ότι απειλούνται κυρίως με εξαφάνιση οι καρχαρίες και τα σαλάχια. Δεν έχουν φυσικό εχθρό, ωστόσο η υπερβολική αλιεία ενδέχεται να οδηγήσει σε γρήγορη μείωση των συγκεκριμένων ειδών», ενώ, στην Ελλάδα (βλ. εφημερίδα «Καθημερινή», 13/07/2008), «το πρόβλημα της μείωσης των αλιευμάτων είναι μια πραγματικότητα εδώ και πολλά χρόνια», επισημαίνει ο διευθυντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Πόρων του ΕΛΚΕΘΕ (Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών) Κώστας Παπακωνσταντίνου.

Ο βασικός λόγος για το ανησυχητικό φαινόμενο είναι κατά κοινή ομολογία η υπεραλίευση. «Σύμφωνα με τις μετρήσεις 65% - 70% των εμπορικών ψαριών στην Ελλάδα υπεραλιεύεται», σημειώνει η κ. Σοφία Τσενικλή, υπεύθυνη της εκστρατείας της Greenpeace για το θαλάσσιο περιβάλλον. Η κατάσταση επιβαρύνεται όσο η τεχνολογία τελειοποιεί τα «δυναμικά» εργαλεία. Οι μηχανότρατες και τα γρι-γρι «οργώνουν» τον βυθό της θάλασσας πιάνοντας τόνους ψαριών. Ωστόσο, το 20% - 60% της ψαριάς τους πετιέται πίσω στη θάλασσα, επειδή πρόκειται για πολύ μικρά ή μη εμπορικά ψάρια που δεν ενδιαφέρουν φυσικά τους αλιείς.

Κοινωνιολογία: Το οροπέδιο Λασιθίου

Το οροπέδιο Λασιθίου βρίσκεται σε υψόμετρο 850 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το μήκος του (από τα ανατολικά προς τα δυτικά) είναι 12 χιλιόμετρα και το πλάτος του (από τα βόρεια προς τα νότια) 6 χιλιόμετρα.
Δυστυχώς, σήμερα, ο αριθμός των ανεμομύλων, μολονότι αυτοί αποτελούσαν ιδιαίτερο γνώρισμα του Λασιθίου επί σειρά ετών, έχει συρρικνωθεί σημαντικά και λιγοστοί υπάρχουν πια και εγκαταλειμμένοι και στη θέση «Σελί της Αμπέλου». Ο αριθμός τους έχει μειωθεί, και επειδή έχει λιγοστέψει ο πληθυσμός των χωριών του Λασιθίου σημαντικά και μάλιστα ο νεανικός που ασχολείται με τα αγροτικά, και διότι χρησιμοποιούνται πια νέες τεχνολογίες και μοντέρνα μηχανήματα στη θέση των ανεμομύλων.
Ενδεικτικά, ας αναφέρουμε ότι από 10.000 τη δεκαετία του 1960, έπεσαν στους 8.000 το 1973, το 1983 έφτασαν, μόλις, στους 1.000 οι ανεμόμυλοι, που σήμερα πια είναι λιγοστές δεκάδες σ’ όλο το λασιθιώτικο κάμπο, για τους οποίους ο δήμος θα έπρεπε να μεριμνήσει, ώστε να γίνουν γνωστοί και εκτός Κρήτης ως τουριστικός προορισμός. Ένα, όμως, ακόμα ενδιαφέρον στατιστικό στοιχείο είναι η μείωση του πληθυσμού στο Δήμο Οροπεδίου Λασιθίου, από 4220 κατοίκους (2085 άντρες έναντι 2135 γυναικών) το 1991 σε 3185 (1596 άντρες και 1589 γυναίκες) στην απογραφή του 2001, βάσει των στοιχείων της ΕΣΥΕ.

Βιβλιοπαρουσίαση: W. Rosener, «Οι αγρότες στην Ευρώπη»

«Οι αγρότες στην Ευρώπη» διά χειρός W. Rosener. Από τη σειρά «Η Διαμόρφωση της Ευρώπης» , που έχει γενικό επιμελητή – επιστημονικό υπεύθυνο τον Jacques Le Goff. Το παρόν βιβλίο κυκλοφόρησε, το 1993, ταυτόχρονα, στα γερμανικά, τα ιταλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά και τα αγγλικά. Στην ελληνική γλώσσα μεταφράστηκε το 1999 για τον εκδοτικό οίκο «Ελληνικά Γράμματα» από τον Ιωάννη Δημητρούκα. Σημαντική ήταν κι η δουλειά της επιμελήτριας – διορθώτριας Μαρίας Αποστολοπούλου.
Ο W. Rosener είναι Γερμανός ιστορικός, συνεργάζεται με το Ινστιτούτο Ιστορίας Μαξ Πλανκ της Γοτίγγης και έχει γράψει για την κοινωνική και πολιτιστική ιστορία του ύστερου Μεσαίωνα.
Το παρόν έργο δεν περιορίζεται χωροχρονικά. «Ταξιδεύει» σε όλη τη (Δυτική, κυρίως) Ευρώπη και διατρέχει συνολικά χρονική περίοδο 11 αιώνων περίπου, από τον … 9ο έως τον 20ο αιώνα μ.Χ.. Κι αυτό είναι σημαντικό, γιατί έτσι ο W. Rosener μας δίδει τη δυνατότητα να δούμε διαχρονικά και σε διάφορους τόπους το αγροτικό ζήτημα και μέσα στους κόλπους των εκάστοτε κοινωνιών και επ’ ουδενί «ξεκομμένο». Σπουδαίο ρόλο στην κατανόηση του κειμένου, αναμφίβολα, «παίζουν» και οι χάρτες και τα γραφήματα, που ενσωμάτωσε ο ιστορικός στην αφήγηση. Δεν υπάρχει, όμως, αντίρρηση ότι σημαντική «βοήθεια» παρέχουν και οι διάφορες εικόνες που πλαισιώνουν το κείμενο, εφόσον απεικονίζουν στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής των αγροτικών κοινωνιών στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες ανά τους αιώνες!
Τα δώδεκα εξίσου ενδιαφέροντα, λοιπόν, κεφάλαια του βιβλίου είναι : 1. Αντιφατικές απόψεις για την αγροτική ζωή (ο συγγραφέας μας παρουσιάζει ποια στάση έλαβαν διαχρονικά έναντι του αγροτικού προβλήματος συγγραφείς, φιλόσοφοι, κοινωνιολόγοι, πολιτικοί κ.α.). 2. Υπάρχει μια ευρωπαϊκή αγροτιά; (ο W. Rosener εντοπίζει χωρικά το αντικείμενό του, θα τον απασχολήσει ό,τι απασχολεί το γεωργοκτηνοτροφικό κόσμο σε ανατολική και δυτική Ευρώπη). 3. Τα θεμέλια της ευρωπαϊκής αγροτιάς κατά τον Πρώιμο Μεσαίωνα (ο ιστορικός ξεκινά από τα «πρωτόλειά» του το θέμα). 4. Η αφετηριακή περίοδος του Όψιμου Μεσαίωνα (11ος – 13ος αιώνας/ ο W. Rosener προσπαθεί να μας εξηγήσει εάν η εποχή που έδωσε σημαντική «ώθηση» στη γερμανική αγροτική τάξη συμπαρέσυρε όλες τις τότε ευρωπαϊκές κοινωνίες). 5. Η Κρίσιμη εποχή του Ύστερου Μεσαίωνα (ο συγγραφέας παρουσιάζει τον 14ο και 15ο αιώνα , εποχή που χαρακτηρίζεται από στασιμότητα, ριζικές μεταβολές έναντι του παρελθόντος και κρίσεις). 6. Αγροτικές επαναστάσεις και αγροτική αντίσταση ( ιδιομορφία και, κατά τον W. Rosener, σημασία των διαφόρων ανά την Ευρώπη αγροτικών εξεγέρσεων). 7. Δυτικοευρωπαϊκή χωροδεσποτεία και ανατολικοευρωπαϊκός φεουδαλισμός αγαθών (ο ιστορικός εντοπίζει διαφορές ανάμεσα στις δυτικοευρωπαϊκές και τις ανατολικοευρωπαϊκές αγροτικές κοινωνίες και προσπαθεί να τις ερμηνεύσει). 8. Εξέλιξη του πληθυσμού, οικιστικές δομές και ευρωπαϊκές αγροτικές ζώνες στους πρώιμους Νέους Χρόνους (ο συγγραφέας μας εξηγεί τι και πώς άλλαξε στην Ευρώπη από τον 16ο έως τα τέλη του 18ου αιώνα). 9. Αγροτική συγκυρία, προβλήματα διατροφής και αγροτική κοινωνική δομή (ο W. Rosener μας βοηθά να κατανοήσουμε τη μορφή των αγροτικών κοινωνιών και τα βιοτικά τους «προβλήματα»). 10. Γειτονιά και Κοινότητα Χωριού (βλέπουμε την πολιτική και νομική θέση των χωρικών και των κοινοτήτων τους). 11. Απελευθέρωση των αγροτών και αγροτικές μεταρρυθμίσεις στο 19ο αιώνα (ο W. Rosener μας εξηγεί τη «θέση» των αγροτικών μεταρρυθμίσεων μέσα στη Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία) και 12. Οι αγρότες στη σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία ( ο ιστορικός μας παρουσιάζει πώς «εκσυγχρονίστηκε» η γεωργία τον 20ο αιώνα, πώς αντιμετωπίστηκε το αγροτικό ζήτημα στην κομμουνιστική ή ανατολική Ευρώπη και πώς στη δυτική Ευρωπαϊκή Κοινότητα).

Σπινθήρας

Μηνιαία Επιθεώρηση για τον Άνθρωπο και τη Γνώση

Η Ιστορία είναι η διαδρομή του Ανθρώπου στο Χρόνο και η εξελικτική πορεία του από το Χάος προς τη Ζωή και από το Άτομο στην Κοινωνία

Γ. Η. Ορφανός - Απτεραίος (apteraios@yahoo.com)

Τόμος 1, Τεύχος 1

11 Ιανουαρίου 2009

Θέματα:
Βιβλιοφιλία στα χρόνια του Internet (σχόλιο), σ. 1
Αλλαγές φρουράς στα υπουργεία Παιδείας και Πολιτισμού (σχόλιο), σ. 1
Γονικές συμβουλές, από τους Φαραώ μέχρι το Δημοτικό Τραγούδι (Λογοτεχνία), σ. 2
Αναρχία και ανομία (Κοινωνιολογία), σ. 2
Λυσίας (Ιστορικά πορτρέτα) , σ. 2
Σακχαρώδης Διαβήτης και ινσουλίνη (Υγεία), σ. 3
Α. Σμιθ και «Πλούτος των Εθνών» (Οικονομία), σ. 3
Φ. Μαγγελάνος (Ταξίδια) , σ. 3
«Γιατί;» (της σύνταξης ), σ. 4
Μπ. Ράσσελλ, «Η αξία της ελεύθερης σκέψης» (βιβλιοπαρουσίαση), σ. 4

Βιβλιοφιλία στα χρόνια του Internet

Ζούμε στην εποχή του Internet. Της ταχύτατης διάδοσης των συνήθως τεραστίου όγκου πληροφοριών στα πέρατα του κόσμου με ένα e-mail, με ένα newsletter, χάρη σε ένα facebook.
Των κάθε είδους πληροφοριών. Από τα τρέχοντα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα και το σχολιασμό τους έως και ό,τι χρειάζεται στον καθένα μας για τον καθημερινό αγώνα για διεκδίκηση και υπεράσπιση των δικαιωμάτων μας ως πολιτών.
Πληροφοριών που σχετίζονται με όλες τις πτυχές της καθημερινής ζωής, τη δουλειά, την ψυχαγωγία, τις συναναστροφές με αγαπημένα πρόσωπα και με φίλους.
Πληροφοριών που αλλάζουν γρήγορα και, συχνότατα, ριζικά, χωρίς να έχουμε το χρονικό περιθώριο ή τη δυνατότητα διασταύρωσης των στοιχείων που μας παρέχουν προκειμένου να ελεγχθεί η εγκυρότητα τους.
Τα τελευταία χρόνια, έχουμε και την ψηφιοποίηση κάποιων βιβλίων, ώστε να είναι πιο προσιτά στους χρήστες του Internet. Οι υποστηρικτές αυτής της τακτικής ισχυρίζονται ότι τα βιβλία αυτά γίνονται ευκολότερα πλέον και ταχύτερα προσβάσιμα απ’ τον οποιονδήποτε στα πέρατα του κόσμου. Αρκεί να έχει μαζί του έναν υπολογιστή συνδεδεμένο στον Παγκόσμιο Ιστό, όπου είναι πια ανηρτημένα τα βιβλία που θάθελε να διαβάσει.
Υπάρχει, όμως, και ο αντίλογος. Κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει τις αναζητήσεις στα παραδοσιακά βιβλιοπωλεία και τη «μυρουδιά» που αναδίδουν τα τυπωμένα σε χαρτί και με μελάνι βιβλία.
Επίσης, το Internet, για οικονομικούς, κυρίως, λόγους, δεν είναι προσιτό μέσο επικοινωνίας σε πολλούς συνανθρώπους μας, ιδίως στις κοινωνίες του Τρίτου Κόσμου, έτσι δεν είναι;
Συνεπώς, στις ημέρες μας, τίθεται εκ των πραγμάτων το ερώτημα εάν οι παραδοσιακοί βιβλιόφιλοι τεθούν στο περιθώριο, καθώς, όπως όλα δείχνουν, δε θα τυπώνονται, όπως άλλοτε, βιβλία και δε θα αναζητούν με αγωνία να τα βρούνε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων. Στον αντίποδα, θα πρέπει να ψάχνουν ευέλικτους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, για να μπορούν να κάνουν download τα «βιβλία» που επιθυμούν!

Αλλαγές φρουράς στα Υπουργεία Πολιτισμού και Παιδείας

Αρχές του 2009 (07 Ιανουαρίου), ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, κ. Κώστας Καραμανλής, ανασχημάτισε την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Πρωθυπουργική πρόθεση ήταν να δοθεί νέα ώθηση στην παράταξή του μετά από όσα συνέβησαν στην κοινωνικοπολιτική και οικονομική ζωή του τόπου τους τελευταίους μήνες.
Στο νέο Υπουργικό Συμβούλιο, τα χαρτοφυλάκια των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού άλλαξαν χέρια. Νέοι υπουργοί ανέλαβαν οι κ.κ. Αριστόβουλος (Άρης) Σπηλιωτόπουλος και Αντώνης Σαμαράς, αντίστοιχα.
Κάποιοι είπαν ότι η υπουργοποίηση του κ. Σαμαρά οφείλεται σε επιθυμία του πρωθυπουργού να κλείσει κάποια «εσωκομματικά μέτωπα» και ότι του κ. Σπηλιωτόπουλου είναι αποτέλεσμα «καραμπόλας» περισσότερο. Λίγοι πιστεύουν ότι οι νέοι υπουργοί έχουν τις γνώσεις και τις ικανότητες να ανταποκριθούν στις ευθύνες των χαρτοφυλακίων που αναλαμβάνουν. Ίδωμεν!
Οι καιροί, όμως, είναι δύσκολοι, κ. Πρωθυπουργέ, και δεν επιτρέπουν... πειράματα!

Λογοτεχνία:

Γονικές συμβουλές, από τους Φαραώ μέχρι το δημοτικό τραγούδι

Η σημασία των γονικών συμβουλών για την προκοπή των παιδιών είναι, ανέκαθεν, γνωστή ανά τον κόσμο, αλλά και στους Έλληνες της κλασικής εποχής, μα και των νεότερων χρόνων.
Τούτο γίνεται αντιληπτό και στις ορμήνιες του Σουρούπακ στη Μεσοποταμία του 2500 π.Χ. προς το γιο του και στην αρχαία Αιγυπτιακή Φιλολογία, όπου συναντούμε τα κείμενα του Παχοτέπ (2400 π.Χ.), που συμβουλεύει το γιο του πως θα πετύχει στο Φαραωνικό δικαστήριο, και τις συμβουλές του Αμενχοτέπ, που χρονολογούνται περί το 1200 π.Χ..
Ο σοφός βασιλιάς του 10ου αιώνα π.Χ. στο Ισραήλ Σολομών ενσωμάτωσε στο έργο του «Παροιμίες» παροιμιώδεις συμβουλές και άλλων προηγούμενων συγγραφέων για τη νέα γενιά, αλλά το έργο πήρε την οριστική του μορφή από κατοπινούς του παροιμιογράφους, οι οποίοι, στο δικό τους πόνημα, συμπεριέλαβαν και τη γραπτή παράδοση του Σολομώντος και των παλαιότερων.
Στην Ελληνική Γραμματεία, τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα απαντώνται στα Ομηρικά Έπη (ραψωδία Ρ της «Ιλιάδας», όπου έχουμε τη Θέτιδα με το μοναχογιό της, Αχιλλέα κ.α.), στο έργο του Ξενοφώντος («Απομνημονεύματα», Βιβλίο Β, Κεφάλαιο 2), στην αττική τραγωδία ( «Αντιγόνη» του Σοφοκλή πώς ο βασιλιάς Κρέων συμβουλεύει το γιο του, Αίμονα) και κωμωδία ( «Νεφέλες» Αριστοφάνους).
Επιβιώσεις του μοτίβου παρατηρούνται και στα νεότερα Δημοτικά Τραγούδια και στις λαϊκές παροιμίες («Ευχή γονέων αγόραζε και στα βουνά περπάτα» π.χ.).
Εξάλλου, όλοι μπορούν να θυμηθούν και την αγάπη, με την οποία περιέβαλε, όπως φαίνεται στα χωρία της Καινής Διαθήκης, τα παιδιά ο Ιησούς Χριστός, κατά τις περιοδείες του.

Κοινωνιολογία:

Αναρχία και Ανομία

Αναρχία είναι η ακυβερνησία, η έλλειψη εξουσίας. Επίσης, κάθε φορά που μια κυβέρνηση δεν έχει το δικαίωμα να ελέγχει την ιδιωτική ζωή των πολιτών και να νουθετεί, με νόμους «κομμένους και ραμμένους» στα μέτρα των οικονομικά και κοινωνικοπολιτικά ισχυρών κοινωνικών τάξεων, το λαό και παύει, κατά συνέπεια, να είναι διαιτητής των πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών, θρησκευτικών ανταγωνισμών στην κοινωνία, ο λαός παίρνει και αυτεξούσιος διαχειρίζεται τα ηνία της εξουσίας χωρίς αυθεντίες και αφεντικά.
Ο αναρχισμός, εξάλλου, πρεσβεύει ότι η πολιτική εξουσία, με οποιαδήποτε μορφή, δεν είναι αναγκαία, ούτε επιθυμητή.
Η ανομία διακρίνεται από την αναρχία, γιατί υπάρχει μεν κυβέρνηση, αλλά οι νόμοι δεν τηρούνται από τους πολίτες ή καταπατούνται από τους κυβερνώντες.
Μια από τις σημαντικές πνευματικές μορφές του 19ου και του 20ου αι., που επηρέασαν ποικιλότροπα και την εποχή τους και τις κατοπινές γενεές, ήταν ο Ρωσικής καταγωγής Π. Α. Κροπότκιν (1842 – 1921). Ο Κροπότκιν συνέγραψε το εγχειρίδιο «Αναρχία» και, σήμερα, αναγνωρίζεται ως ο θεωρητικός του αναρχισμού.

Ιστορικά πορτρέτα: Λυσίας

Μία από τις σημαντικότερες μορφές της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας και μάλιστα της Ρητορικής ήταν ο Λυσίας, που ζει και δρα στην Αθήνα των κλασικών χρόνων.
Στους ρητορικούς του λόγους, τους οποίους έγραφε κατά παραγγελία για Αθηναίους πολίτες που προσέφευγαν για ποινικά και πολιτικά αδικήματα στα δικαστήρια ως ενάγοντες ή ως εναγόμενοι, αντικαθρεφτίζεται, σε μεγάλο βαθμό, η καθημερινή ζωή στην Αθήνα της ακμής των χρόνων του Περικλή και της παρακμής κατά τα χρόνια των διαδόχων του δημαγωγών στα τέλη του 5ου αιώνα και στο ξεκίνημα του 4ου αιώνα π.Χ..
Από τους 233 λόγους που έγραψε ο Λυσίας, μας έχουν παραδοθεί 35 λόγοι, ακέραιοι ή μέρη τους. Από αυτούς, οι 30 είναι δικανικοί που γράφτηκαν για άλλους, με εξαίρεση αυτόν κατά του Ερατοσθένη, που τον εκφώνησε ο ίδιος.

Υγεία:

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ινσουλίνη

Ο σακχαρώδης Διαβήτης είναι μια ισόβια κατάσταση που οφείλεται στην λόγω παρατεταμένης κακής διατροφής έλλειψη ή ανεπάρκεια ινσουλίνης, αλλά μολαταύτα αντιμετωπίζεται και δεν πρέπει μας τρομάζει.
Η ινσουλίνη είναι μια ορμόνη - μια ουσία ζωτικής σημασίας που παράγει το πάγκρεας. Στον διαβήτη το πάγκρεας παράγει πολύ λίγη ινσουλίνη για να μπορέσει να βάλει όλη τη γλυκόζη από το αίμα στα μυϊκά και σε άλλα κύτταρα για την παραγωγή ενέργειας.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες που βοηθούν τους γιατρούς να διαγνώσουν το διαβήτη και να διακρίνουν τα είδη του σε νεανικό ή ινσουλινοεξαρτώμενο (τύπου 1) και σε διαβήτη τύπου 2, οι άνθρωποι χωρίς διαβήτη έχουν σάκχαρο νηστείας όχι ψηλότερο των 6.0 mmol/l (110 mg/dl), μετά από ένα γεύμα το σάκχαρο δεν υπερβαίνει τα 7.8 mmol/l (140 mg/dl). Αν το σάκχαρο νηστείας είναι 7.0 mmol/l (125 mg/dl) ή περισσότερο και/ή ανεβαίνει πάνω από 11.1 mmol/l (200 mg/dl) μετά από ένα γεύμα, τότε τίθεται η διάγνωση του διαβήτη.
Ο διαβήτης τύπου 1 δεν είναι τόσο συχνός, όσο ο διαβήτης τύπου 2. Υπολογίζεται ότι περίπου 5-10% όλων των περιπτώσεων διαβήτη είναι μορφές διαβήτη τύπου 1. Η συχνότητα του διαβήτη τύπου 1 υπολογίζεται σε 1 στα 590 άτομα ηλικίας κάτω των 20 ετών. Μέσα σε κάθε χρόνο, 18 άτομα από τα 100.000 άτομα κάτω των 20 ετών, θα διαγνωσθεί με διαβήτη τύπου 1.
Οι μετρήσεις της γλυκόζης αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση της καλής ρύθμισης. Ανάλογα με τις μετρήσεις γίνονται αλλαγές στη δοσολογία της ινσουλίνης και διορθώνονται οι μη επιθυμητές διακυμάνσεις της γλυκόζης του αίματος. Ο ελάχιστος αριθμός μετρήσεων είναι 2-4 την ημέρα. Ιδιαίτερα χρήσιμες είναι οι μετρήσεις πριν τα γεύματα και 2 ώρες μετά τα γεύματα.
Το κυριότερο μέσο που χρησιμοποιεί ο οργανισμός για να διατηρήσει υπό έλεγχο τις τιμές σακχάρου στο αίμα είναι η ινσουλίνη, την οποία άφοβα ο διαβητικός να προμηθευτεί σε ενέσιμη μορφή που διατίθεται στην αγορά για την κατόπιν ιατρικών οδηγιών αντισακχαρική αγωγή.
O σκοπός της θεραπείας με ινσουλίνη είναι να υποκαταστήσει όσο το δυνατόν πιστότερα τη φυσική παροχή ινσουλίνης του οργανισμού και να βοηθήσει το διαβητικό να ζήσει φυσιολογικά με τους συνανθρώπους του και χωρίς ανεπιθύμητες επιπλοκές.

Οικονομία:

Ο Α. Σμιθ και "Ο Πλούτος των Εθνών"

Όλος ο κόσμος σήμερα γνωρίζει το έργο του περίφημου Σκοτσέζου οικονομολόγου, Adam Smith (1723 – 1790), «Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του Πλούτου των Εθνών».
Το έργο του Smith είναι ένας πολύτιμος σύμβουλος όλων μας. Δεν είναι μόνον το απαραίτητο «εργαλείο» σε οικονομολόγους και κοινωνιολόγους, που θέλουν να «ανασυνθέσουν» τα τέλη του 18ου αιώνα και την εποχή της Βιομηχανικής επανάστασης. Αποτελεί, ταυτοχρόνως, και οδηγό για όσους θέλουν να κατανοήσουν τις ιδέες και τους κανόνες του ελεύθερου εμπορίου, που ασκούν σημαντική, αλλού θετική κι αλλού αρνητική, επιρροή σε πολλές κατοπινές του Smith κοινωνίες της Ευρώπης και του υπόλοιπου κόσμου. Επιπλέον, μας βοηθά να γνωρίσουμε την κάτω από την επήρεια του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού οικονομική σκέψη.
Επί 10 χρόνια (1766 – ’76), δούλευε ο A. Smith την «Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του Πλούτου των Εθνών».
Και κανείς μας, είτε σχετικός με το αντικείμενο είτε απλός αναγνώστης του βιβλίου, δε θα διαφωνήσει ότι το σημαντικότερο επίτευγμα του Σκοτσέζου στοχαστή ήταν ότι μετέτρεψε την Πολιτική Οικονομία έκτοτε σε ανεξάρτητο από τις λοιπές φιλοσοφικές αναζητήσεις, συστηματικό και συνεκτικά αναπτυγμένο θεωρητικό τομέα προβληματισμού.

Τα ταξίδια του Φ. Μαγγελάνου

Το όνομα του Φερδινάνδου Μαγγελάνου στα πορτογαλικά αναφέρεται ως Fernao De Magalhaes και στα ισπανικά ως Hernando de Magallanes.
Ο τολμηρός Πορτογάλος θαλασσοπόρος έζησε από το 1480 έως το 1521. Επειδή οι Ισπανοί έβλεπαν ότι τα οικονομικά τους οφέλη θα ήσαν σημαντικά εάν επρόκειτο να έχουν μία σύντομη επικοινωνία με την περιοχή της Μαλαισίας, ενέκριναν τα σχέδια του Μαγγελάνου και του έδωσαν πέντε εξοπλισμένα πλοία. Έτσι, ο Πορτογάλος ταξιδευτής ανακάλυψε ως πρώτος Ευρωπαίος το ομώνυμο πέρασμα μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού ωκεανού, νότια της Αργεντινής και πραγματοποίησε τον πρώτο περίπλου της γης, ξεκινώντας στις 20 Σεπτεμβρίου του 1519, αν και δεν κατάφερε να τελειώσει το ταξίδι του προς τα Δυτικά, καθώς δολοφονήθηκε από ιθαγενείς στο Μακτάν των Φιλιππίνων.
Μολαταύτα, το όνομά του έμεινε στην Ιστορία, καθώς ήταν ένας από τους πρώτους που διέσχισε όλους τους μεσημβρινούς της Γης.
Ήταν, επίσης, ο πρώτος που ηγήθηκε μιας ευρωπαϊκής αποστολής προς τα δυτικά της Ευρώπης και την Ασία.

Γιατί; (Της σύνταξης)

Η ανάγκη έκφρασης και υπεράσπισης της γνώμης του κάθε ανθρώπου για ό,τι μας περιτριγυρίζει κάθε μέρα και η προβολή των ιδεών και των αξιών που βοήθησαν τον κόσμο στο πέρασμα των χρόνων ν’ αλλάζει προς το καλύτερο οδήγησαν στο πρωτάναμμα του... «Σπινθήρα».
Η παρρησία και η προστασία της σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητας είναι επιβεβλημένη στις ημέρες μας, στα πλαίσια της αρμονικής κοινωνικής συμβίωσης και της μη ισοπέδωσης αρχών και αξιών ή της μη καταπάτησης των δικαιωμάτων των πολιτών.
Ο σεβασμός και η προβολή της τεκμηριωμένης άποψης του ενός ή περισσοτέρων συνομιλητών μας θα είναι ο κανόνας που θα προτάσσεται στις σελίδες του «Σπινθήρα». Για αυτό, θα είμαστε πάντα ανοιχτοί στο διάλογο και κάθε θέση θα είναι ευπρόσδεκτη…

Όταν τα "πιστεύω"γίνονται ... βιβλία:

B. Russell, "Η αξία της ελεύθερης σκέψης"

Ένας από τους πολυγραφότατους πνευματικούς ανθρώπους, με παγκόσμιο κύρος και επιρροή, κατά τον 20ο αιώνα, ήταν, αναμφίβολα, ο Μπέρτραντ Ράσσελ (1872 – 1970).
Ο Άγγλος φιλόσοφος, μαθηματικός και ειρηνιστής, που είχε τιμηθεί και με το βραβείο Νόμπελ, ενώ το συγγραφικό έργο, αλλά και ο έμπρακτος ουμανισμός, που κληροδότησε στις κατοπινές γενιές, θεωρούνται διαχρονικής αξίας.
Ανάμεσα, λοιπόν, στα γραπτά του, ας προσέξουμε ιδιαίτερα και τη συλλογή δοκιμίων του, «Η αξία της ελεύθερης σκέψης». Στην ελληνική γλώσσα πρωτοπαρουσιάστηκε, το 1963, από τις εκδόσεις Αρσενίδη, ενώ τη μετάφραση επιμελήθηκε ο Σ. Πρωτόπαπας και τη διόρθωση των κειμένων ο Δημήτρης Γιάκος.
Η «Νέα Γενιά» (σελ. 83 – 93) και ο «Κυνισμός των Νέων» (σελ. 103 – 112) είναι δύο άρθρα του παρόντος βιβλίου, στα οποία ο Ράσσελ δημοσιεύει τις απόψεις του για τη σχέση γονέων και σχολείου με τη νεολαία από τη μια και από την άλλη για τους λόγους που η νεολαία της εποχής του Ράσσελ (β’ ήμισυ 20ου αιώνα)έχασε την πίστη της και αμφισβήτησε έντονα τα ιδεώδη της θρησκείας, του πατριωτισμού, της προόδου, της ομορφιάς και της αλήθειας.
Ενδιάμεσα (σελ. 95 – 101), «Μόρφωση και πειθαρχία» τιτλοφορεί ο Μπ. Ράσσελ το δοκίμιο, όπου γράφει για την ελευθερία στην εκπαίδευση και τα δύο «άκρα» της, την απόλυτη απείθεια και τη δουλεία. Ο ρόλος των δασκάλων είναι, ανέκαθεν, πολύ σημαντικός.
Σας προτρέπω, τέλος, να θυμάστε πάντα μια φράση από την «Αξία της Ελεύθερης Σκέψης»: «Αν έχετε μια γνώμη για κάποιο ζήτημα, κοιτάξτε η γνώμη αυτή να βασίζεται σε γεγονότα και όχι σ’ ελπίδες, σε φόβο ή σε προκαταλήψεις[…]».